عکاس : محسن شریفی
دُم و کما، از ويژگيهاي ديدهشدني در دنبالهدارها است، زماني که دنبالهدار توسط خورشيد، در روشني قرار ميگيرد؛ که اين در هنگام عبور دنبالهدار از قسمتهاي دروني سيستم خورشيدي اتفاق ميافتد، آنها ميتوانند از زمين قابل مشاهده باشند. هنگام عبور دنبالهدار از نزديک منظومه? شمسيِ داخلي، تابش خورشيدي باعث ميشود که مواد فرّار در دنبالهدار تبخير شده و به خارج از هسته جريان پيدا کنند که گرد و غبار را نيز با خود به حرکت درميآورند. در اينجا دُمهاي جداگانهاي از گرد و غبار و گازها تشکيل ميشود، که هريک به گونهاي و در اثر پديدهاي مجزا قابل مشاهده ميگردند: گرد و غبار نور خورشيد را مستقيماً منعکس ميکند و گازها با يونيزاسيون يا يونيده شدن ميدرخشند. اغلب دنبالهدارها آنقدر کمنورند که بدون استفاده از تلسکوپ قابل مشاهده نيستند، اما در هر دهه چند دنبالهدارِ به اندازه کافي روشن؛ که بتواند با چشم غير مسلح قابل مشاهده باشد، در آسمان پديدار ميشوند.
حقیقت اینست که تقریبا همهی دنبالهدارها دو دم دارند. با گرم شدن هستهی یک دنبالهدار زیر نور خورشید، آمیزهای از گاز و غبار از آن جدا شده و در فضا پخش میشود. چیزی نمیگذرد که این آمیزهی گاز و غبار به دو دم جدا بخش میشود: “دم یونی” گازی که یکراست در جهت باد خورشیدی کشیده میشود، و یک “دم غباری” که سنگینتر است و در برابر فشار باد خورشیدی پایداری کرده و کمابیش در همان راستای مدار دنبالهدار پخش میشود. در تصویر فوق ، دم بلند یونی به بالا کشیده شده و دم غباری که کوتاهتر است هم رو به بالا، سمت راست.
دنبالهدار یک گلولهٔ برفی کیهانی است که از گازهای منجمد، سنگ و گرد و غبار ساختهشده. ساختار دنبالهدار شامل سه بخش هسته، گیسو و دم است. هسته بخش مرکزی آن است و از گرد و غبار و گاز و یخ ساخته شدهاست. وقتی که دنبالهدار نزدیک خورشید میشود، یخهای موجود در هستهٔ آن تبخیر میشود و تبدیل به ابر بزرگی پیرامون دنبالهدار میشود که گیسو نام دارد. نیروی مغناطیسی بسیار قوی است و طنابها، گرهها و نوارهایی تولید میکند که دم یونی را از دم گرد و غباری جدا میکند.
سرچشمه و منشأ دنبالهدارها، ابر اورت یا کمربند کویپر است. دنبالهدارها، غیر دورهای و دورهای هستند که غیر دورهایها گرانش محدود به خورشید ندارند و مدار آنها به شکل سهمی است. دنبالهدارهای دورهای نیز شامل دنبالهدارهای بلند مدت (بسیار بیشتر از ۲۰۰ سال) و کوتاه مدت (۲۰ تا ۲۰۰ سال) است. در نامگذاری دنبالهدارها، از نام کاشفان آنها –یک شخص یا فضاپیما– استفاده میشود. اتحادیهٔ بینالمللی اخترشناسی رهنمودی برای نامگذاری دنبالهدارها مشخص کردهاست.
دنبالهدارها تفاوتهایی با دیگر اجرام منظومهٔ خورشیدی از جمله سیارکها، شهابوارها، شهابها و شهابسنگها دارند که مهمترین آنها چیزی است که آنها از آن ساخته شدهاند. برای نمونه، سیارکها از فلزات و مواد سنگی و دنبالهدارها از یخ، گرد و غبار و مواد سنگی ساخته شدهاند. دنبالهدارها انواع قابلتوجهی مانند دنبالهدار بزرگ و مسیر خورشیدی دارند. دنبالهدارهای بزرگ آنقدر بزرگ نیستند که با چشم غیرمسلح دیده شوند؛ با این حال وقتی به خورشید نزدیک میشوند، سطوح یخی آنها تبخیر میشود و مقدار زیادی از گاز و گرد و غبار آنها فرار میکند و جو و دمهای بسیار بزرگی شکل میگیرد که دیدنی و قابلتوجه است. این دنبالهدارها، دنبالهدارهای بزرگ نامیده میشوند. دنبالهدار مسیر خورشیدی نیز طبقهٔ ویژهای از دنبالهدارهاست که به هنگام حضیض خود، فاصلهٔ بسیار (حدود ۸۵۰٬۰۰۰ مایل) از خورشید دارند.
اطلاعات عکس:
Lens: Sigma art 50mm @f2.8
Mount: Star adventurer
Camera: modified 6D
Exposurs: 20x40s@1600 full calibrated
Software: PS , PI1.8
Location: Sisakht, Iran, 2020
