عکاس: مهدی خشنود
چهار طاقي ها بناهاي مربع شكل هستند كه داراي چهار طاق، چهار ستون، با گنبدي كوتاه، بدون ديوار با پلان مربع شكل است. در طول تاريخ اين سازه، بر حسب كاربرد آنها، با نامهايي مثل آتشگاه، آتشکده، معبد، خشاب، گنبدك، بقعه، آرامگاه، مقبره، قصر و قلعه نامگذاري شدهاند. كهنترين چهارطاقی ساخته شده و كشف شده در ایران آتشکدهي کوه خواجه است كه متعلق به دوره اشكانيان است.
چهار طاقی سنگبر در بخش مركزي شهرستان مشهد و نود و سه کیلومتری شمال شرقی شهر مشهد در استان رضوي واقع شده است. چهار طاقی سنگبر مشهد با شماره ۱۱۰۱۸ در مرداد ماه سال ۱۳۸۳ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماري اين سازه شامل اتاقي با چهار ضلع يا چهار گوش است. هر ضلع اين سازه، بیش از شش متر ارتفاع دارد. در بالاي چهار گوشه آن، گنبدي تقريبا دايره شكل يا مدور ساخته شده است. ساختار كلي سازه به صورت چهار درگاهی طاقدار است. متاسفانه بنا در وضعيت تخريب قرار دارد. با توجه به وضعیت موجود آن تشخیص ورودي اصلی امكانپذير نيست. نوع كاربرد اين بنا دقيقا مشخص نيست، برخي كاربرد آن را آتشكده معرفي كردهاند. اين سازه بسيار شبيه به آتشكدههاي دوره ساساني است. اين سازه شبيه آتشكدههايي مثل آتشكده جره يا گره بين فيروزآباد و بيشاپور استان فارس است. برخيها كاربرد آن را آرامگاهي و برخيها نيز كاربرد آن را نجومي معرفي كردهاند. با توجه نوع سبك و سياق معماري چهارطاقي سنگبر، قدمت آن به دوره تيموريان ميرسد. در اين دوره مقبرههاي خانوادگی و آرامگاههايي بر قبر شخصیتهاي بزرگ سیاسی و علمی بنا شده است. اين مقبرهها الهام گرفته از آتشكدههاي ايران باستان به خصوص دوره ساسانيان است. اين مقبرههاي چهار گوش در سراسر ايران در دورههاي تاريخي مختلف ايران ساخته شدهاند. نمونهي از مهمترين اين آتشكدهها در بازههور در بين تربت حیدریه و نیشابور و آتشكده نياسر در كاشمر است. البته در مورد قدمت اين سازه به يقين نميتوان گفت كه به دوره تيموريان تعلق ندارد. اين قدمت بر اساس تخمين صورت گرفته شده است. براي مشخص شدن قدمت اين چهار طاقي نياز به مطالعات علمي و تاريخي است. اين بنا با مصالح آجر و سنگ بنا شده است. آجر چینی جناغی در نمای بیرونی اين بنا، نشان دهنده سبك و سياق معماري در دوره تيموريان است. براي همين قدمت آن به دوره تيموريان نسبت داده شده است.
